JA Teline V - шаблон joomla Форекс
12
Thu, Dec

Ο Άρχοντας των ονείρων

ΙΣΤΟΡΙΑ
Typography

Ευγενία Κριτσέφσκαγια

130 χρόνια από τη γέννηση και 35 χρόνια από το θάνατο του Τζόρτζιο ντε Κίρικο

Ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, σπουδαίος Ιταλός υπερρεαλιστής ζωγράφος, δημιουργός της μεταφυσικής ζωγραφικής, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελλάδα, και πιθανόν αυτό ακριβώς το γεγονός τον έκανε τόσο διαφορετικό από τους συναδέλφους του.

 

 

Η πραγματικότητά του δεν είναι ακριβώς υπερρεαλιστική, είναι η πραγματικότητα των ονείρων, και ο ίδιος ντε Κίρικο είναι ο άρχοντάς τους. Δεν δημιουργεί μιαν άλλην πραγματικότητα, απλά η ζωή στους μουσαμάδες του ξετυλίγεται σε μιαν άλλη διάσταση.
Το πρώτο που παρατηρείς – είναι η ομοιότητα των πινάκων του με τα μυθιστορήματα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ. Ίδιος ατέλειωτος, απλωμένος χώρος, ίδια απουσία των ήχων: η εικόνα υπάρχει, αλλά λείπει ο ήχος. Πόσες φορές έχετε φωνάξει «βουβά» στον ύπνο; Ή να βρεθήκατε σε έναν χώρο χωρίς τοίχους, ταβάνι, δάπεδο;
Όταν κοιτάς τους πίνακες του ντε Κίρικο, τίποτα δε σε βαραίνει: είναι φωτεινές, όπως φωτεινή είναι η «φτωχή» (σήμερα) σε χρώματα ελληνική Αρχαιότητα, με τη αισθητική της οποίας μεγάλωσε ο ντε Κίρικο, γεννημένος στο Βόλο, στις όχθες του Παγασητικού κόλπου. 
Ο ντε Κίρικο ήταν δεμένος με τον ομφάλιο λώρο με την Ελλάδα, αλλά η ζωή του ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με δυο γυναίκες...Ρωσίδες, και αυτό το γεγονός επίσης είχε το δικό του αντίκτυπο στην τέχνη του ζωγράφου.
Αλλά για να είμαστε εντελώς ειλικρινείς, θυμηθήκαμε τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο με αφορμή το πρόσφατο νυχτερινό ταξίδι του... Μουτζούρη, που επανέλαβε την ιστορική διαδρομή του, η οποία συνέδεε στις αρχές του 20ου αιώνα τα χωριά του Πηλίου, του βουνού των Κενταύρων.
Ζωντανή μυθολογία
Ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο γεννήθηκε στις 19 Ιουλίου του 1888 στην οικογένεια του Εβαρίστο ντε Κίρικο, Σικελού αριστοκράτη, μηχανικού του σιδηροδρόμου, που μετακόμισε στην Ελλάδα, όταν του ανατέθηκε η κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου στη Θεσσαλία.
Ο Εβαρίστο ντε Κίρικο κατασκεύασε τη γραμμή του Πηλίου – μέσα από τα θεόπυκνα δάση με πεύκα, έλατα, κέδρους, όπου τα ευαίσθητα αφτιά ακόμα αφουγκράζονται το ποδοβολητό των Κενταύρων. Χάρη στον Εβαρίστο ντε Κίρικο, από χωριουδάκι σε χωριουδάκι του Πηλίου έτρεχε ο θρυλικός Μουτζούρης, διευκολύνοντας τις μετακινήσεις των κατοίκων τους.
Από τους δυο γιους της οικογένειας ντε Κίρικο κανείς δεν ακολούθησε τα χνάρια του μπαμπά και δεν έγινε μηχανικός, όπως το επιθυμούσε ο αυστηρός γονιός. Ούτε ο μεγαλύτερος, Τόρτζιο, ούτε ο μικρότερος, Ανδρέα. Ο Εβαρίστο ήταν αυστηρός, αλλά όχι τυραννικός: δεν εμπόδισε την αγάπη των παιδιών για την Τέχνη, αλλά την καλλιεργούσε και ενθάρρυνε τις ασχολίες τους με τη ζωγραφική, τη μουσική, τη λογοτεχνία. Κι αν ζούσε περισσότερο – ο Εβαρίστο πέθανε το 1905, σε ηλικία 64 ετών – θα ήταν υπερήφανος για την παιδαγωγική και γονική του διαίσθηση και την υπομονή. Ο Τζόρτζιο εξελίχθηκε σε μεγάλο ζωγράφο, και ο Ανδρέα, που υπέγραφε με το ψευδώνυμο Αλμπέρτο Σαβίνιο, έγινε σπουδαίος συγγραφέας, θεωρητικός της μεταφυσικής τέχνης, μουσικός και ζωγράφος. Ο Ανδρέα, που ήταν μόλις 3 χρόνια μικρότερος του Τζόρτζιο, έζησε κατά 26 χρόνια λιγότερο: πέθανε το 1952, στην ηλικία μόλις 61 ετών. Και σ’ αυτό – στο πρώιμο θάνατο - έμοιασε στον πατέρα του...
Κι όμως...Και ο Εβαρίστο ντε Κίρικο ήταν καλλιτέχνης. Άρχοντας του μετάλλου, ζωγράφος των ζωντανών εικόνων, που κινούνται με φόντο το ζωντανό, απείρου κάλλους ελληνικό τοπίο. Ήταν γητευτής της φύσης.
«Τα πρώτα χρόνια της ζωής μου τα πέρασα στη γη του Κλασσικισμού, παίζοντας στις όχθες, οι οποίες ακόμα θυμούνταν την ΑΡΓΩ, έτοιμη να σαλπάρει, στους πρόποδες του βουνού, μάρτυρα της γέννησης του γοργοπόδαρου Αχχιλέα και των σοφών στοχασμών του δασκάλου του, Κενταύρου», έγραφε στην Αυτοβιογραφία του ο ντε Κίρικο, αναθρεμμένος, όπως και ο Αχιλλέας, με την αρχαιοελληνική σοφία.
Τα δυο σπουδαία αδέρφια ντε Κίρικο βαθιά στην ψηχή τους «καθυστέρησαν» στα παιδικά τους χρόνια, που δεν τελείωσαν με τη μετακόμισή τους στην Αθήνα το 1899, αλλά με το θάνατο του πατέρα τους και την αναχώρηση για το Μόναχο. Η Ελλάδα θα παραμείνει και για τους δυο τους σύμβολο αγνότητας, και τα χρόνια, που έζησαν εκεί –ανέφελα, ευτυχισμένα χρόνια, όταν, όπως και στην Τέχνη,«δεν πρέπει να υπάρχει λογική». Για την «τραγωδία» των παιδικών χρόνων – των χαμένων παιδικών χρόνων, μάλλον – μιλούσε και ο Ανδρέα ντε Κίρικο (ο Αλμπέρτο Σαβίνιο) το 1919 στο ομώνυμο ποίημά του:
«Σώπα και ξεκουράσου. Εδώ σωπαίνει
Η ίδια η φωνή της ζωής. Θα επιστρέψει αργότερα
Η ηχώ των αρχαίων λιγμών που σιγοσβήνει.
Τη στιγμή που θα πεθάνει η γοητεία,
Σκύψε μπροστά στην ατάραχη γαλήνη,
Όπου λιώνει, χάνοντας τη μαγεία του,
Το τραγούδι της Σειρήνας.
Εδώ θα φτάσεις γρηγοροτερα απ’ ό, τι
στις όχθες, όπου σε περιμένουν,
Και θα πάρουν το δρόμο της εξορίας
Οι καλυμμένες με την ομχλη Συμπόνοιες,
Οι αγαπημένες κόρες της Ελπίδας...»
Δεν γνωρίζουμε, πού θα οδηγούσε τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο η Τύχη, αν έμενε στην Ελλάδα και ολοκλήρωνε τις σπουδές του στο Πολυτεχνείο των Αθηνών, στα εργαστήρια των σπουδαίων Έλλήνων ζωγράφων, Γιώργου Ιαωβίδη και Κωνσταντίνου  Βολονάκη, όπου πέρασε δυο ολόκληρα χρόνια, από το 1903 έως το 1905. Πάντως η μετακόμιση στο Μόναχο και οι σπουδές στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου δεν τον έκανε οπαδό της ρεαλιστικής Τέχνης. Τον κέρδισε το Παρίσι, όπου μετακόμισε στον αδερφό του και όπου γνώρισε τους Αντρέ Μπρετόν, Γκιγώμ Απολλιναίρ, Πάμπλο Πικάσσο.
Η Αρχαία τέχνη, το όνειρο της Ελλάδας, οι αναμνήσεις και η οξυμένη αίσθηση της μοναξίας, τα αβέβαια σύνορα ανάμεσα στην πραγματικότητα και τα όνειρα, αποτέλεσαν εκείνο το υλικό, από το οποίο ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο έφτιαχνε τους πίνακές του.
Στη μέση της ζωής του – μαζί με την Ρωσίδα γυναίκα του, Ραϊσα Γκουρέβιτς, και τα τελευταία 45 χρόνια μαζί με την επίσης ρωσικής καταγωγής σύζυγό του, Isabella Pakszwer.
Οι Ρωσίδες γυναίκες του Τζόρτζιο ντε Κίρικο
Με την πρώτη γυναίκα του, μπαλαρίνα Ραϊσα Γκουρέβιτς, ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο γνωρίστηκε το 1923 στην Ιταλία, στο θέατρο Πιραντέλο, όπου ανέβαινε το έργο του Ίγκορ Στραβίνσκι «Ιστορία ενός στρατιώτη». Ο ζωγράφος ντε Κίρικο έκανε τα σκηνικά, η μπαλαρίνα πρωταγωνιστούσε. Τον επόμενο χρόνο παντρεύτηκαν, μετακόμισαν στο Παρίσι, και η Ραϊσα παράτησε τη σκηνή για να αφιερωθεί στον πιο ταλαντούχο σύζυγο. Όμως ο ρόλος της νοικοκυράς και αφοσιωμένης γυναικούλας δεν της ταίριαζε τελικά: η Ραϊσα ασχολήθηκε με την αρχαιολογία και σπούδασε στο Τμήμα Κλασσικής Αρχαιολογίας της Σορβόννης. Το πραγματικό της ταλέντο βρισκόταν αλλού: όχι στην Τέχνη, αλλά στην Επιστήμη.
Αφού χώρισε από τον ντε Κίρικο στις αρχές της δεκαετίας του ΄30, η πρώην μπαλαρίνα και καταξιωμένη αρχαιολόγος Ραϊσα Γκουρέβιτς επέστρεψε στην Ιταλία. Ο τελευταίος γάμος της με τον σπουδαίο Ιταλό αρχαιολόγο, Γουϊδο Κάλτσα, ήταν πολύ πιο καρποφόρος: η συνεισφορά της στην επιστήμη εκτιμήθηκε δεόντως από την ιταλική κυβέρνηση, με την απονομή του Χρυσού Μεταλλίου για την προσφορά της στον ιταλικό πολιτισμό.
Τον νέο έρωτα βρήκε και ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, αφού χώρισε με την Ραϊσα Γκουρέβιτς. Παντρεύτηκε το 1933 την επίσης Ρωσίδα Isabella Pakszwer, με την οποία έζησε όλη την υπόλοιπη ζωή.
Για την Isabella Pakszwer βρήκαμε λίγες πληροφορίες, σχεδόν όλες – εικαστικές, μέσα από τα μάτια του ερωτευμένου ντε Κίρικο. Μόνο μια μικρή αναφορά στο άρθρο «Τα παράξοδα της ζωγραφικής» ενός Ρώσου ιστορικού Τέχνης.
«Ο Μπορίς Μεσσερέρ, νύν διακεκριμένος ζωγράφος της Ρωσίας και τη δεκαετία του ΄60 -  νεαρός σκηνογράφος επισκέφτηκε τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο στη Ρώμη.
«Όταν μπήκαμε στο διαμέρισμά του, αφηγείται, μας έκανε εντύπωση η πολυτέλεια της επίπλωσης. Στους τοίχους ήταν κρεμασμένοι τεράστιοι πίνακες με επιχρυσωμένα πλαίσια, όπου απεικονίζονταν κάτι άλογα και γυμνές γυναίκες. Πίνακες μπαρόκ, που δεν είχαν καμιά σχέση με τη μεταφυσική ζωγραφική. Βρήκαμε έναν διαφορετικό ντε Κίρικο, «του σαλονιού», πολυτελέστατο, αλλά άσχετο από πρωτοπορειακή τέχνη».
Η μεταφράστρια ήταν η σύζυγος του ντε Κίρικο, αλλά η κουβέντα μαζί του δεν πέτυχε. Οι προσκεκλημένοι ζητούσαν από τον ζωγράφο να τους δείξει «εκείνους τους πίνακες, που του χάρισαν ήδη την αθανασία», αλλά η γυναίκα του επέμενε στα ακαδημαϊκά «μπογιατίσματα» που κρέμονταν στους τοίχους, ισχυριζόμενη, ότι αυτός είναι ο αληθινός ντε Κίρικο.
«Ξαφνικά ο ντε Κίρικο πήγε μέσα και στην αρχή μας έφερε έναν πίνακα – ένα μικρό μουσαμά με μεταφυσική σύνθεση, μετά έναν δεύτερο, τρίτο, τέταρτο, και τους έβαλε στη σειρά  στο δάπεδο του χωλ. Κατάλαβε τελικά, τι ζητούσαμε! Μείναμε κατάπληκτοι: ήταν οι πίνακες, που λαχταρούσαμε να δούμε! Η γυναίκα του έδειχνε πολύ δυσαρεστημένη. Αργότερα μάθαμε, ότι ήταν φίλη με την Υπουργό Πολιτιμού της ΕΣΣΔ, Αικατερίνα Φούρτσεβα, μιλούσαν την ίδια γλώσσα και οι δυο ήταν οπαδοί του σοσιαλιστικού ρεαλισμού!Η φιλία τους ήταν ιδεολογική, και η κυρία δεν ήθελε ούτε ν΄ακούει για την πρωτοπορεία...»
Ωραία είδηση! Η Isabella Pakszwer ήταν φίλη της Αικατερίνα Φούρτσεβα!
Άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου!
Ώπως και της Τέχνης!

 

 

www