JA Teline V - шаблон joomla Форекс
24
Thu, Oct

Το μυστικό ενός κατεστραμμένου τάφου

ΡΩΣΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Typography

Της Ευγενίας Κρίτσέφσκαγια

Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον, λέει η αρχαία παροιμία. Ακόμα και οι παλαιοί, ξεχασμένοι, μισοκατεστραμμένοι τάφοι κάποτε αποκαλύπτουν τα μυστικά τους. Φωτίζουν τα γεγονότα, που συνέβησαν σχεδόν αιώνα πριν και τα οποία, όπως πίστευαν μέχρι τώρα, δε θα μπορούσαν ποτέ να εξηγηθούν. Δε θα είχαμε μάθει ποτέ– και περισσότερο εννοώ τους ανά τον κόσμο λάτρεις της ποίησης της Άννα Αχμάτοβα και τους μελετητές του έργου της σε όλο τον κόσμο – πώς πέθανε ο αγαπημένος της αδελφός. Η ίδια η Άννα Αχμάτοβα προέβλεψε όλο το σκηνικό μυστηρίου γύρω από το χαμό του αδελφού της, όταν μια δεκαετία πριν από το τραγικό γεγονός,το 1910, έγραψε το προφητικό ποίημα «Ήρθαν και μου είπαν, ότι πέθανε ο αδελφός μου...», αφιερώνοντας το στο σύζυγό της, ποιητή Νικολάι Γκουμιλιόφ. To 1920, την είδηση του θανάτου του αδελφού της θα μεταφέρει στην Άννα Αχμάτοβα ο Νικολάι Γκουμιλιόφ…

Θα μπορούσαμε όμως να μη μάθουμε ποτέ την ιστορία θανάτου του Ανδρέι Γκόρενκο (πραγματικό επίθετο και της Άννα Αχμάτοβα), που αυτοκτόνησε στην Αθήνα το Φεβρουάριο του 1920. Θα μπορούσαν να βγουν αληθινοί – εκείνος και η γυναίκα (και πρώτη ξαδέρφη) του, Μαρία Ζμουντσίλα – που πίστευαν, ότι πήραν το μυστικό τους μαζί στον τάφο. Αλλά είπαμε: ουδέν κρυπτόν! Ένας θρύλος έγινε ιστορικό γεγονός, όταν χάρη στην έρευνα, που έκανε η ομάδα του περιοδικού Πλανόδιον του Γιάννη Πατίλη στα πλαίσια αφιερώματος στην Άννα Αχμάτοβα, βρέθηκε και ο τάφος της οικογενείας Γκόρενκο και η εξήγηση της απελπισμένης πράξης του αδελφού της ποιήτριας.
Όλα ξεκίνησαν από μια λεπτομέρεια: στο άρθρο, που προλόγιζε τη συλλογή ποιημάτων της Αχμάτοβα στο Πλανόδιον, οι Γάλλοι μελετητές του έργου της ανέφεραν, ότι ο αδερφός της Ανδρέι αυτοκτόνησε στην Αθήνα το 1920. Καμιά άλλη πληροφορία δεν υπήρχε. Αλλά τη σκυτάλη πήρε ο ρωσοαμερικάνος Κυρίλλ Φινκελστέιν, χάρη στον οποίο το παζλ του μυστηρίου άρχισε σιγά-σιγά να συμπληρώνεται. Ο Ανδρέι Γκόρενκο και η γυναίκα του αποφάσισαν να θέσουν τέλος στη ζωή τους, όταν πέθανε ο τετράχρονος γιος τους Κύριλλος. Ο Ανδρέι πέθανε, η Μαρία έζησε. Αργότερα έμαθε, ότι ήταν έγκυος και όταν γεννήθηκε ο γιος τους, του έδωσε το όνομα του πατέρα, Ανδρέι. Μάλλον, Ανδρέα. Ελληνιστί. Διότι η μητέρα του ήταν αποφασισμένη να θάψει για πάντα την προηγούμενη ζωή. Η Άννα Αχμάτοβα και ο ανιψιός της ειδωθήκανε μόλις 45 χρόνια μετά, το 1965, στην Οξφόρδη, όπου η Αχμάτοβα είχε ταξιδέψει για την ανακήρυξή της σε επίτιμο διδάκτορα λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.
Χάρη στις προσπάθειες του μελετητή λογοτεχνίας Γιώργου Ζεβελάκη, που προσανατολίζεται στα αρχεία των παλαιών εφημερίδων, όπως ο καλός οδηγός στον ιστό των αθηναϊκών δρόμων, κατέστη δυνατόν να εντοπιστεί και η ακριβής ημερομηνία θανάτου του Ανδρέι Γκόρενκο και να γίνει η ακριβής αναπαράσταση των τελευταίων ωρών της ζωής του. Η αυτοκτονία ενός άγνωστου Ρώσου μετανάστη δεν πέρασε στα ψιλά γράμματα των εφημερίδων της εποχής, Επί σχεδόν ένα μήνα ο αθηναϊκός τύπος δημοσίευε άρθρα, αφιερωμένα στον Ανδρέι Γκόρενκο, η αθηναϊκή κοινωνία αντιδρούσε.
Το Πλανόδιον έκανε δυο πραγματικές λογοτεχνικές ανακαλύψεις: με αφορμή το θάνατο του Ανδρέι Γκόρενκο για πρώτη φορά αναφέρθηκε στον ελληνικό τύπο το όνομα της Άννα Αχμάτοβα, «μεγάλης Ρωσίδας ποιήτριας» και το γεγονός (που πάντως χρειάζεται παραπέρα έρευνα), ότι προπάππους των Γκόρενκο ήταν Έλλην Κρητικός, ο Εμμανουήλ Γεροσπαθιάς!
Έτος 1920 – ένα χρόνο μετά τη σφαγή του Ποντιακού Ελληνισμού και δυο χρόνια πριν από τη σφαγή του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας. Οι αθηναϊκές εφημερίδες της 14ης Φεβρουαρίου δημοσιεύουν πρωτοσέλιδα άρθρα για τη διπλή δολοφονία των Ρώσων μεταναστών. Οι πρώτες πληροφορίες για την τραγωδία στο ξενοδοχείο «Κρόνιον» της οδού Πατησίων ήταν ακόμη νωπές και γι’ αυτό ανακριβείς.
Το ζεύγος Γκόρενκο έφτασε από την Οδησσό στην Ελλάδα το 1919, μέσω της Κωνσταντινούπολης μαζί με τον γιο τους Κύριλλο: τα θύματα του μπολσεβισμού σώθηκαν από το διωγμό, ισχυριζόταν ο αθηναϊκός τύπος. Στην αρχή έμεναν στο Βόλο, όπου ο τετράχρονος Κύριλλος ασθένησε βαριά, μετά μετακόμισαν στην Αθήνα, στο Νέο Φάληρο, όπου ζούσε ο οικογενειακός τους φίλος, φαρμακοποιός Μυλτιάδης Σμπαρούνης. Το Γενάρη του 1920 ο Κύριλλος απεβίωσε.
Μετά το θάνατο του γιου τους ο Ανδρέι Γκόρενκο και η Μαρία Σμουντσίλα μετακόμισαν πάλι. Αυτή τη φορά στο ξενοδοχείο «Κρόνιον» της οδού Πατησίων. Δεν τους ένοιαζε το περιβάλλον, μιας και είχαν πάρει την απόφαση να θέσουν τέλος στη ζωή τους.
Στις 12 Φεβρουαρίου ο Μιλτιάδης Σμπαρούνης, αφού έλαβε τηλεφώνημα από την Μαρία, έφτασε στο ξενοδοχείο. Κατάλαβε αμέσως, τι συνέβη και κάλεσε τις Πρώτες Βοήθειες. Για τον Ανδρέι ήταν και οι τελευταίες, αλλά η Μαρία έζησε και αδύναμη ακόμα πήγε στην κηδεία του άνδρα της. Χρήματα μάζεψαν τα μέλη της Ένωσης Ρώσων Μεταναστών και τον Ανδρέι έψαλαν στη ρωσική εκκλησία στην οδό Φιλελλήνων. Προφανώς, το γεγονός, ότι ήταν αυτόχειρας αποσιωπήθηκε.
Ο Ανδρέι κηδεύθηκε στον τάφο του γιού του, στο νεκροταφείο της πόλεως και όχι στο Ρωσικό νεκροταφείο στον Πειραιά.
Αξιοπερίεργο είναι, ότι μέσα στο χάος της πολιτικής ζωής της πρωτεύουσας και το παγκόσμιο χάος γενικώς, ο ελληνικός τύπος αφιέρωσε τόσο χρόνο σε δυο ξένους ανθρώπους. Μέρες ακόμα οι εφημερίδες επαναλάμβαναν το όνομα Γκόρενκο, ασχολούνταν με το θέμα της ρωσικής μετανάστευσης και υπενθύμιζαν στο κράτος την ιερή του υποχρέωση να περιθάλψει τους ομόθρησκους Ρώσους, όπως κάποτε έπραξε η Ρωσία, περιθάλποντας Έλληνες φυγάδες από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και δίνοντάς τους πάμπολλες ευκαιρίες για ανάπτυξη.
Με αφορμή αυτό το τραγικό γεγονός ιδρύθηκαν διάφορες επιτροπές, οι κυρίες της καλής κοινωνίας έκαναν εράνους υπέρ των Ρώσων, η βοήθεια ήταν πια ζήτημα τιμής για την Ελλάδα. Η Μαρίκα Κοτοπούλη έδωσε στις 26 Φεβρουαρίου παράσταση, τα έξοδα από την οποία δόθηκαν για την κάλυψη των αναγκών των φτωχών Ρώσων μεταναστών.
Τον Ιανουάριο του 2009 η συγγραφέας και ζωγράφος Ηρώ Νικοπούλου κατάφερε να εντοπίσει τον τάφο του Ανδρέι Γκόρενκο – μια απλή μαρμάρινη πλάκα, «φυτεμένη» στο χορταρισμένο χώμα του Πρώτου Νεκροταφείου. Εκτός από τις λέξεις Οικονειακός τάφος Γκόρενκο στην πλάκα ήταν χαραγμένα δυο ονόματα – Τετα, γραμμένο στα ρωσικά, και Ανδρέας – στα ελληνικά. Ακόμα ένα αίνιγμα που ξεδιαλύθηκε μήνες αργότερα. Στην πλάκα δεν υπήρχαν τα ονόματα ούτε του αυτόχειρα, ούτε της γυναίκας του, παρά μονάχα τα ονόματα των παιδιών τους, παρόλο που ο τάφος «φιλοξενούσε» και τον Ανδρέι Γκόρενκο και την Μαρία Ζμουντσίλα, που πέθανε το 1939. Τέτα αποκαλούσε τον εαυτό του ο μικρός Κύριλλος, και Ανδρέας ήταν ο Αντρέι Γκόρενκο ο νεότερος, που γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου του 1920 και πέθανε το 1976.
Αυτό το μυστήριο βοήθησε να λύσει αργότερα η χήρα του Ανδρέα, Λία Κοσαρά-Γκόρενκο. Το Σεπτέμβριο του 2009 η Λία χάρισε τα κειμήλια, που έμειναν από την οικογένεια Γκόρενκο, αλλά και τις σπάνιες φωτογραφίες της Αχμάτοβα και του Ανδρέι στο Μουσείο της Άννα Αχμάτοβα στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας. Η παραλαβή-παράδοση έγινε την ημέρα των γενεθλίων του Ανδρέι-Γκόρενκο του νεότερου, στις 30 Σεπτεμβρίου.

 

 

 

 

 

 

 

 

www